“We staan voor en naast elkaar”

“Afgelopen jaren is steeds meer één cultuur ontstaan”, vertelt directeur René Lentink van IKC IJmuiden. “We staan er samen voor, letten op elkaar en steunen elkaar. Tijdens een sollicitatiegesprek laatst, werd dat nog eens bevestigd. Een sollicitant vroeg aan twee collega’s in de sollicitatiecommissie waarom zij bij ons werken. Hun antwoord: het hechte team. We willen er allemaal onvoorwaardelijk voor alle kinderen zijn. En daar ben ik echt trots op!”

Samen aansluiten bij wat kinderen nodig hebben

In het IKC zitten kinderen in het speciaal basisonderwijs (sbo) en speciaal onderwijs (so) gemixt in groepen: hun ondersteuningsbehoeften zijn leidend en niet hun ‘toelaatbaarheidsverklaring’ tot sbo of so. Het voordeel daarvan: kinderen kunnen zich aan elkaar optrekken, zowel in ‘leren’ als in ‘gedrag’. Kinderen helpen elkaar en door het onderwijs slim te organiseren, is er tijd om zo goed mogelijk aan te sluiten bij wat kinderen nodig hebben.

Ook onderwijszorgaanbod in de groep

Het IKC kent ook een aantal onderwijszorggroepen, waarin gespecialiseerde leerkrachten samenwerken met onderwijsassistenten en jeugdhulpmedewerkers. Zo'n groep voor kleuters is er al jaren. “Het gaat om kinderen die nog niet toe zijn aan de reguliere basisschool, maar van wie we ook nog niet weten wat de best passende plek kan zijn”, legt René uit. “Dat onderzoeken we in die groep zorgvuldig, terwijl er onderwijs en behandeling geboden wordt. Een mooie voorziening, want deze kinderen zouden anders mogelijk zomaar thuis kunnen komen te zitten.”

Blijven ontwikkelen

IKC IJmuiden blijft samen met IKC Beverwijk en andere partners in de regio steeds kijken wat nodig is voor de kinderen in de regio die extra ondersteuning nodig hebben. Zo wordt nu nagedacht over een ‘Structuurklas’ in de regio voor kinderen die – de naam zegt het al – gebaat zijn bij veel structuur. Deze groep moet nu verder reizen voor passend onderwijs. “We willen die kinderen natuurlijk graag thuisnabijer onderwijs bieden.”

Startklas

Een nieuw initiatief van Samenwerkingsverband Passend Onderwijs IJmond is de Startklas, die begin 2027 gaat draaien in basisschool De Klipper. Verschillende samenwerkingspartners zoals Atlant Basisonderwijs, IJmare, Kenter Jeugdhulp en Aloysius (IKC IJmuiden) zijn hier nauw bij betrokken.

In de Startklas geen ‘schotten’ tussen onderwijs en jeugdhulp: een gespecialiseerde leerkracht en ondersteuner werken samen in de groep. Zij helpen kleuters die nog niet zover zijn schoolvaardiger worden en ondertussen wordt er gewerkt aan versterking van de context (intensieve samenwerking met de thuisscholen van de kinderen en ouders).

De 5-jarigen komen tijdelijk drie dagen per week naar de Startklas en zijn de rest van de week in hun eigen reguliere groep op de basisschool. Door deze intensieve steun in de rug hopen samenwerkingspartners te voorkomen dat deze jonge kinderen direct naar het gespecialiseerd onderwijs moeten. De ervaringen in Beverwijk met de Startklas zijn veelbelovend. Het sluit aan bij de visie om contextgericht te werken en niet alleen op individueel niveau ondersteuning te bieden zoals past binnen de pilot van collectieve inzet.

Traumasensitief werken

Samen met andere leidinggevenden in het IKC besteedt directeur René veel tijd en aandacht aan het “stutten” van de professionals in zijn IKC. “Er zijn momenten dat collega’s het hier zwaar hebben”, vertelt hij. “Veel kinderen kampen met trauma en lopen daardoor geregeld vast.” Dat kan zich uiten in gedrag dat ook voor de meest ervaren professionals soms ingewikkeld is om mee om te gaan. Juist daarom blijft het IKC investeren in doorgaande professionalisering in traumasensitief onderwijs.

In zijn pedagogische benadering houdt het team bewust rekening met de impact van ingrijpende ervaringen en chronische stress op het leren en gedrag van de kinderen.

Professionals kijken met hun ‘traumabril op’ voorbij en achter het gedrag en zorgen voor een veilige, voorspelbare en empathische leeromgeving. Als ‘coregulator’ helpen zij het overprikkelde stresssysteem van kinderen te kalmeren. Positieve verbinding staat voorop – ‘connectie voor correctie’ – en helpt kinderen naar een situatie waarin zij zich kunnen ontwikkelen en veerkracht kunnen opbouwen.

“Wij blijven openstaan voor het kind en realiseren ons dat het kind niet zijn gedrag is”, vat René samen. “We proberen te voorkomen dat een kind ‘in het rood’ komt en helpen het leren om het een volgende keer anders te doen. We zijn nabij en benaderen kinderen op een positieve manier. Traumasensitief onderwijs helpt ons kijken achter het gedrag. We zijn volop bezig met scholing en houden traumasensitief handelen tijdens inspiratie- en opfrismomenten ook levend.”

“Mooi dat ik ook bij ouders thuiskom”

Kenter-jeugdhulpmedewerker Puck Vingerhoeds werkt in de onderwijszorggroep van de kleuters als pedagogisch coach en is dit schooljaar ook twee dagen aan de slag in de onderwijszorggroep 4-5 in het IKC. Al tijdens haar studie Social Work vond ze onderwijs heel interessant, dus deze baan is haar op het lijf geschreven. ‘Ik vind het heel mooi dat ik niet alleen in de klas werk met kinderen, maar ook bij de gezinnen thuiskom.”

Puck bezoekt de ouders van de kinderen in haar onderwijszorggroep regelmatig. Ze kan dan ondersteunen bij opvoedvragen die ouders hebben. Zo krijgt de zo belangrijke ‘relatiedriehoek’ kind-ouders-school echt betekenis.

“Ouders kennen hun kind het beste”, benadrukt ze. “Daardoor kunnen zij ook goed meedenken over wat een kind op school kan helpen. Veel kinderen hebben door eerdere nare ervaringen een angst voor school ontwikkeld. Samen kunnen we kinderen het vertrouwen geven dat school weer leuk kan zijn: een plek waar je elke dag een nieuwe kans krijgt, waar je vrienden kunt maken en waar de juf tijd en aandacht heeft voor je.”

Voor de kinderen allemaal juf of meester

Voor de kinderen zijn de onderwijsassistent, de jeugdhulpwerker en de leerkracht die samenwerken in de onderwijszorggroep allemaal ‘juf of meester’. In de onderlinge samenwerking heeft iedereen natuurlijk wel een eigen rol. “Mijn doel is het gedrag van kinderen zoveel mogelijk in de groep helpen reguleren. Lukt dat niet, dan loop ik bijvoorbeeld een rondje met een kind en de leerkracht kan er dan op vertrouwen dat het daarna weer rustig de klas inkomt. We zijn zo op elkaar ingespeeld: dat gaat zonder woorden.”

Eén taal

De basis van traumasensitief werken helpt hier enorm bij. “Ik heb zelf de train-de-trainer-opleiding gedaan en kan dus ook collega’s trainen”, vertelt Puck. “Het is belangrijk om de kennis die we hebben opgebouwd goed te onderhouden. We spreken allemaal één taal. Daardoor kunnen we elkaar goed steunen. Dat vind ik het mooie in ons team: wij voelen ons verantwoordelijk voor álle kinderen in ons IKC.”

Trotsmomentjes

Een topdag? “Als kinderen met een glimlach naar huis gaan. Hoe pittig het werk ook kan zijn, door die trotsmomentjes houd ik het goed vol. Ouders hebben dat ook nodig. Daarom delen we vooral ook met ze wat wél gelukt is die dag. Dat doet iets met de trots van ouders en het vertrouwen in hun kind.”

“Elke dag supertrots op wat we doen”

Tiina van den Berg is leerkracht van de onderwijszorggroep 6-7 waarin zij de hele dag intensief samenwerkt met de jeugdhulpwerker en de onderwijsassistent. “We kunnen blind op elkaar leunen. We staan er samen voor. Als leerkracht ben ik in de lead voor het onderwijs en dat weten de kinderen ook precies.”

Traumasensitief onderwijs is een mooie basis voor de onderlinge samenwerking, merkt Tiina. “Met je traumabril op achter het gedrag kunnen kijken is zo belangrijk. Wij kunnen een trauma of pijnpunt bij een kind niet oplossen, maar wel zo handelen dat een kind er zo min mogelijk last van heeft en rust vindt om te kunnen leren. Dat is heel pittig en uitdagend maar ook leuk om te doen.”

Overal een feestje van maken

Al kan het werk intensief zijn, de onderlinge sfeer helpt enorm. “Wij maken hier overal een feestje van, met de kinderen maar ook met collega’s onderling. We hebben veel lol en hebben veel oog voor elkaar. Heeft een collega het zwaar, dan helpen we. Niet alleen in je eigen groep, maar in het IKC. We zijn een téam.”

Meer tools

Het team volgde onlangs trainingen Verbindend Gezag – Geweldloos Verzet. “We hebben niet altijd een antwoord op gedrag waarmee we te maken krijgen. Deze aanpak geeft ons nog meer handvatten om kinderen goed te begeleiden. Het geeft je meer tools om ervoor te zorgen dat een kind zich echt gekend en begrepen voelt. Zo belangrijk, want onze kinderen worden in en door de maatschappij niet altijd begrepen. Hier in ons IKC kan het wel fijn voor ze zijn. En krijgen ze elke dag een nieuwe kans.”

Ontwikkelingsgericht

Een topdag? “Als we momenten van plezier hebben gehad in de groep en alles als een geoliede machine liep, is dat voor mij een succesvolle dag. Ik ben elke dag supertrots op wat wij doen. We zijn ons er van bewust dat het ons niet altijd lukt om de goede dingen te doen, maar we blijven ons ontwikkelen en daar werken we keihard aan.”

“Kleine successen vieren”

Gedragswetenschapper Anneloes Dirks van Kenter Jeugdhulp werkt met veel plezier in het IKC en is verbonden aan de onderwijszorggroepen en behandelgroep van Kenter Jeugdhulp waar kinderen komen van 2-4 jaar. Anneloes ondersteunt collega’s zo goed mogelijk en denkt ook breder mee in het IKC over versterking van het zorgaanbod binnen onderwijs.

Anneloes is blij hoe jeugdhulp ingezet kan worden in het IKC. “Wij doen mee aan een pilot in onze regio waardoor we straks hopelijk geen individuele indicaties meer hoeven aan te vragen voor individuele kinderen voor de zorg die wij bieden in het IKC”, legt ze uit. Hierdoor kan jeugdhulp beter ten goede komen aan een grotere groep kinderen en ook aan leerkrachten en ouders.

Netwerk versterken

“Je wilt het netwerk om het kind heen versterken. Daarom sluiten we aan bij wat thuis nodig is zodat we het gezinssysteem kunnen ondersteunen”, vertelt Anneloes. "Niet alleen gaan jeugdhulpwerkers op huisbezoek, ouders zijn ook van harte welkom in het IKC. Elke vijf, zes weken sluiten we een fase af en nodigen we ouders uit. Juist bij de jonge kinderen is de samenwerking met ouders cruciaal.”

Hetzelfde uitstralen naar kinderen

Traumasensitief werken is een mooie rode draad in de samenwerking in het IKC, merkt Anneloes. “We werken op dezelfde manier en stralen ook hetzelfde uit naar kinderen.” Toch zijn er soms ook best uitdagingen op de grens van het werk van onderwijs en jeugdhulp. Professionals versterken elkaar enorm, maar hebben door hun opleiding wel een andere kijk. Mooi om dat de komende jaren verder te verbinden.

Een grote vraag voor collega’s

Ingrijpend zijn de wachtlijsten in de jeugdhulp, merkt Anneloes. De kinderen komen dagelijks naar het IKC, maar er kan niet altijd onmiddellijk een passend aanbod gedaan worden. “Terwijl de vaak complexe hulpvragen er dus wél zijn en dagelijks merkbaar en voelbaar zijn kinderen, ouders, leerkrachten en jeugdhulpverleners.”

Ook heeft het IKC een groep kinderen in huis voor wie het echt ingewikkeld is om in de regio een passend onderwijszorgaanbod te vinden. Zij hebben intensieve begeleiding nodig. “Wij willen natuurlijk geen thuiszitters, dus deze kinderen zijn welkom in ons IKC en wij willen altijd een plek bieden. Maar dit vraagt veel van collega’s. Die moeten het elke dag wel weer doen.”

Positieve momenten vieren

Een topdag? “Als ik met veel mensen in het IKC heb kunnen overleggen over goede onderwijszorg, fijn heb kunnen sparren met collega’s over hoe we kinderen verder helpen… En als ik hoor over positieve momenten met kinderen en ouders. De kunst van werken in ons IKC is om die successen écht te vieren.”

• Anneloes is ook betrokken bij de Startklas die in januari 2027 opengaat.